Een verborgen tekening achter werk van Anton Mauve

Soms blijkt een kunstwerk meer te vertellen dan je op het eerste gezicht ziet. Eerder dit jaar kocht ik De Houtsprokkelaar van Anton Mauve (1838–1888) voor de collectie van Kunst van Roosenburg. Een werk om rustig naar te kijken, al maakte het sterk weerspiegelende glas dat niet altijd gemakkelijk. Wat begon met het vervangen van een glasplaat, eindigde in een ontdekking die ons ineens heel andere vragen stelde.

- De Houtsprokkelaar, Anton Mauve (1838-1888)

Een frisse blik op een oud werk

Om het werk beter tot zijn recht te laten komen, bracht ik het naar Dries van Leeuwen van Gouda Lijsten. Het bestaande glas werd vervangen door museumglas, dat hinderlijke reflecties sterk vermindert. Ook de lijst kreeg aandacht. We lieten deze opnieuw blonderen, waardoor zij haar oorspronkelijke karakter terugkreeg. Zo konden het werk en de omlijsting weer als geheel tot hun recht komen.

- Blonderen van de lijst van De Houtsprokkelaar, Anton Mauve (1838-1888)

Voor zulke werkzaamheden moet een lijst worden geopend. Dat biedt een zeldzame gelegenheid om ook te bekijken wat normaal verborgen blijft. De voorkant kennen we immers goed; de achterkant zien we meestal alleen bij aankoop, onderzoek of onderhoud. Juist daar wachtte deze keer een verrassing.

Een onverwachte vondst

Aan de achterzijde kwam een academische studietekening tevoorschijn. Een ontdekking waar je onmiddellijk langer bij wilt stilstaan. Hoe was deze tekening daar terechtgekomen? Was zij bij het inlijsten gebruikt omdat het papier toevallig voorhanden was? En zou Mauve het werk misschien zelf hebben ingelijst, met materiaal uit zijn eigen atelier?

Het is een aantrekkelijke gedachte: een kunstenaar die een studie terzijde legt en het papier later een andere bestemming geeft. Toch blijft dat voorlopig een mogelijkheid. De vondst op zichzelf vertelt ons nog niet wie de tekening heeft gemaakt, wanneer zij is ontstaan of op welk moment zij achter het werk terechtkwam. Dat maakt de nieuwsgierigheid er niet minder om.

- Aangename verrassing: De academische studietekening in de lijst van De Houtsprokkelaar van Anton Mauve

Een kijkje in het atelier van zijn leermeester

De ontdekking brengt een vroeg schilderij van Mauve in gedachten: Het atelier van de Haarlemse schilder Pieter Frederik van Os. Mauve schilderde dit werk omstreeks 1856–1857. Het bevindt zich tegenwoordig in het Rijksmuseum en toont het atelier van zijn leermeester in het stadhuis van Haarlem.

In die ruimte hangen tekeningen naar naaktmodel aan de muur, naast een landschap. Er zijn gipsafgietsels, een gewei en een portefeuille met tekeningen waar een geknielde jongen in kijkt. Het schilderij geeft een prachtig inkijkje in een werkplaats waarin studies en oefenmateriaal onderdeel waren van het dagelijks leven.

Juist die zichtbare naaktstudies maken de verbinding met onze vondst zo interessant. Ze laten zien dat dergelijke oefeningen thuishoren in de artistieke omgeving waarin de jonge Mauve werkte. Daarmee is de herkomst van onze tekening niet vastgesteld, maar het atelierstuk geeft wel een beeld bij de wereld waaruit zij mogelijk afkomstig is.

- Fragment: Het atelier van de Haarlemse schilder Pieter Frederik van Os

Wie kijkt ons aan?

Ook de identiteit van de afgebeelde persoon roept vragen op. Wie stond of zat hier model? Iemand uit de omgeving van de kunstenaar, een ateliermodel, of misschien zijn leermeester Pieter Frederik van Os? Voorlopig kunnen we daar alleen naar gissen. Een naam aan een gezicht verbinden vraagt meer dan een vermoeden.

Dat open einde hoort bij de charme van oude kunst. We zien het resultaat, maar zelden alle mensen, keuzes en toevalligheden die eraan voorafgingen. Een gevonden tekening maakt die onbekende geschiedenis even tastbaar. Plotseling kijk je naar hetzelfde werk met nieuwe ogen.

Terug op de oorspronkelijke plek

Na de ontdekking hebben we de studietekening teruggeplaatst op de plek waar we haar aantroffen. Daarmee blijft zij verbonden met De Houtsprokkelaar. Aan de voorkant is het werk dankzij het museumglas beter te bewonderen; aan de achterkant bewaart het zijn onverwachte verhaal.

Bij Kunst van Roosenburg delen we graag zulke ontdekkingen. Ze herinneren ons eraan dat verzamelen ook kijken, vragen stellen en blijven verwonderen is. Soms zit de grootste verrassing heel letterlijk achter de lijst. Voor de voorkant bent u uiteraard van harte welkom bij Kunst van Roosenburg.